از جمله هنرهای به کار رفته در حرم مطهر امام رضا (ع)، هنر سوزن دوزی است. آثار سوزن دوزی بسیار نفیس به حرم امام رضا (ع) اهدا شده که معمولا کاربردهایی چون ضریح پوش، دوره پوش، پرده و ... داشته و اکنون در زمره آثار بسیار ارزشمند هنری است که در خزانه داری آستان قدس رضوی نگهداری می شود.

هنر سوزن دوزی در گنجینه آستان قدس
۱ بهمن ۱۳۹۶ 46 6.2 KB 4 0

هنر سوزن دوزی در گنجینه آستان قدس

موزه های آستان قدس رضوی نمایانگر عشق و ارادت و اعتقادات هنرمندانی است که با استفاده از مهارت و توانایی‌ های خود به خلق آثار هنری و کاربردی پرداخته‌اند.
از جمله این هنرها، هنر سوزن‌ دوزی است که شامل قلاب ‌دوزی، گلابتون ‌دوزی و لندره ‌دوزی (چهل تکه‌ دوزی) می ‌شود. در طی سالیان متمادی آثار سوزن ‌دوزی بسیار نفیس به حرم امام رضا (ع) اهدا شده که معمولاً در بخش‌های مختلف حرم کاربردهایی چون ضریح‌ پوش، دوره‌ پوش، پرده و ... داشته و اکنون در زمره آثار بسیار ارزشمند هنری است که در خزانه‌ داری آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.
بعد از شهادت امام رضا (ع) صندوق ‌ها و ضریح ‌هایی متعدد بر روی مزار مبارک ایشان نصب شد و به تبع آن از صندوق ‌پوش ها و ضریح پوش‌ ها در حرم مطهر استفاده شد. بخشی از این پوشش که اطراف ضریح را می‌ پوشاند دوره پوش و بخشی که روی سقف ضریح گسترانیده می شد، شیروانی‌ پوش نام داشت.

5a646607df866.jpg

از جمله آثار هنر سوزن دوزی به کار رفته در حرم مطهر، صندوق پوش مضجع شریف است. این پوشش با پارچه مخمل و به صورت لندره‌دوزی (چهل‌ تکه دوزی) با حاشیه ای تزیینی تهیه شده است

5a64666a75695.jpg

طرح و نقش آن مجموعه‌ ای از نقوش گره‌چینی است که با ترکیب مخمل های رنگی زیبا تزیین شده است. قطعات مخمل با نوارِ گلابتون‌ دوزی شده به هم متصل شده‌ اند. قدمت این پوشش را مربوط به دوره صفویه دانسته‌ اند.
بر اساس آثار موجود در گذشته منسوجاتی با تزیینات متنوع برای درهای حرم مطهر تهیه و اهدا می‌ شده است تا ضمن آن که از ورود هوای سرد به داخل جلوگیری شود فضای بهتری برای زیارت نیز به وجود آید. اکنون از قالی به عنوان پرده استفاده می‌ شود.
از جمله آنها پرده قلاب ‌دوزی شده با طرح محرابی مربوط به دوره قاجار بوده که فتحعلی شاه آن را به حرم مطهر امام رضا (ع) اهدا کرده است. تمام سطح این پرده با ابریشم های رنگارنگ و گلابتون نقره ‌ای، قلاب‌ دوزی شده است.
نام دوزنده پرده بر اساس کتیبه ‌ای که در پایین محراب قلاب ‌دوزی شده، استاد محمد وزین ‌دار است. از دیگر آثار هنر سوزن‌ دوزی در حرم پرده مخملِ گلابتون ‌دوزی شده است. این پرده از پارچه مخمل مشکی بوده و با استفاده از نخ گلابتون سوزن ‌دوزی شده است.

5a6466a8e0577.jpg

نقشِ پرده محرابی است که گلدانی در مرکز آن قرار دارد. درون پرده با گل‌های فراوانی تزیین شده و دو شیر در پایین آن و 12 پرنده بر روی گل های آن وجود دارد. قدمت پرده بر اساس کتیبه موجود به دوران قاجار می رسد.

منابع:
1. زهرا محسنی، شاهکارهای آستان قدس رضوی، ضریح پوش‌ ها و صندوق ‌پوش ها، مشهد، سازمان موزه ‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، 1393.
2. دایره المعارف آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی (گروه دایره المعارف)، ج1، 1393.
3. الهه سادات طالبی مقدم، مقاله «مروری بر سوزن دوزی های گنجینه آستان قدس رضوی»، فصلنامه آستان هنر، شماره 17، سال 1392.


مطالب مرتبط