اولین آینه کاری حرم امام رضا علیه السلام در دوره صفویه، انجام گرفت. آینه کاری های حرم، به لحاظ غنا و قدمت، به ترتیب اولویت عبارت است از: بقعه مطهر، دارالسیاده، توحیدخانه، دارالولایه، دارالحجه، دارالرحمه، دارالهدایه، دارالحفاظ، دارالسعاده، دارالاخلاص، دارالسلام، دارالسرور، رواق شیخ بهائی، دارالزهد، دارالعباده، دارالشرف، دارالعزه و مقبره خالصی.

هنر آینه کاری در حرم امام رضا علیه السلام
۱ بهمن ۱۳۹۶ 258 6.9 KB 8 0

هنر آینه کاری در حرم امام رضا علیه السلام

آیینه کاری رواق دارالسعاده


آینه نماد پاکی و روشنی است و یادآور راستی و درستی، آنچه از آینه در ذهن تداعی می شود همه زلالی و روشنیست. از روزگاران بسیار دور ایرانیان باستان به ساخت آینه های زیبا دست زدند و به تدریج قاب های آینه ای باشکوه و نفیس ساختند. ورود آینه به معماری از زمانی بود که هنرمندان آینه کار دوره صفوی، با چیدن قطعه قطعه آیینه ها بر دیوارها و سقف های گچی هنر خویش را به شیوه ای تحسین برانگیز به نمایش گذاشتند. آینه کاری یک هنر است؛ و عبارت است از ایجاد اشکال منظم در طرح ها و نقش های متنوع با قطعات کوچک و بزرگ آینه ساده یا رنگی برای تزیین سطوح داخلی بنا.
در ابتدا آینه کاری بناها در ایران به عنوان یک هنر تزئینی و تفننی در کاخ ها صورت می گرفت؛ این هنر در سده 13 ه.ق رو به رشد نهاد؛ ورود آینه کاری به حرم مطهر همزمان با ورودش به معماری بود به طوری که اولین آینه کاری حرم امام رضا علیه السلام در دوره صفویه -زمان سلطنت شاه سلطان حسین صفوی- در زیر گنبد مطهر انجام گرفت. در دوره ناصرالدین شاه نیز به دستور میرزا محمد صادق قائم مقام، پوشش سطح داخلی بقعه که از آثار دوره صفوی بود با آینه کاری پوشانده شد؛ به تدریج دیگر رواق ها و بناهای اطراف روزه منوره نیز به شیوه ای هنرمندانه با آینه کاری تزئین یافت. در دوره قاجار هنر آینه کاری به اوج خود رسید و در تزئینات رواق دارالسیاده نمایی بسیار زیبا به وجود آورد؛ آینه کاری به تدریج به عنوان یکی از تزئینات وابسته به معماری در بسیاری از بناها مورد استفاده قرار گرفت.

5a64868f302ab.jpg

آینه کاری رواق دارالسیاده

5a6486d4345f9.jpg


آینه کاری رواق دارالسیاده

در حرم مطهر آینه کاری به شیوه های متنوعی صورت گرفته؛ یکی از این روش های سنتی استفاده از قطعات آینه به شکل های هندسی، ترنج و اسلیمی است که به صورت تزیینی در گچ نشانده شده؛ این شیوه در برخی قسمت های حرم نظیر نمای غرفه های اطراف صحن انقلاب و بخشی از بدنه توحید خانه به کار رفته است.
شیوه دیگر، آینه کاری با آینه بی رنگ و یا شیشه های رنگارنگ است؛ این شیوه در تزیین قسمت هایی از بدنه رواق های دارالسیاده، دارالسعاده، توحیدخانه و دارالزهد به کار رفته است.

5a6487665cb9a.jpg


آینه کاری رواق دارالزهد
در دوره معاصر، بخش مهمی از هنر آینه کاری را «کتیبه های آینه ای» به خود اختصاص داده اند؛ این کتیبه ها در رواق های حرم مطهر به کاررفته و جلوه خاصی به آنها بخشیده اند.
آینه کاری های حرم امام رضا علیه السلام، به لحاظ غنا و قدمت، به ترتیب اولویت عبارت است از:
بقعه مطهر، دارالسیاده، توحیدخانه، دارالولایه، دارالحجه، دارالرحمه، دارالهدایه، دارالحفاظ، دارالسعاده، دارالاخلاص، دارالسلام، دارالسرور، رواق شیخ بهائی، دارالزهد،دارالعباده، دارالشرف، دارالعزه و مقبره خالصی.

به کوشش: فدوی

منابع:
1. دایره المعارف آستان قدس رضوی؛ بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
2. مجلات تخصصی نور؛ آیینه کاری در معماری دوره قاجار ( نگاهی مختصر بر پیشینه ی آیینه و کاربرد آن در تاریخ هنر ایران)؛ طاهره مقیم پور بیژنی


مطالب مرتبط