روپوش ضریح یا جامه ای که بر فوق ضریح مطهر حضرت رضا (ع) می درخشید

معرفی ضریح پوش موجود در گنجینه ی فرش و منسوجات
۲۳ بهمن ۱۳۹۶ 180 13.6 KB 15 0

معرفی ضریح پوش موجود در گنجینه ی فرش و منسوجات

هنر، دریای بی کران آرزوها، سرچشمه ی جوشان خلّاقیت و قلّه ی رفیعِ بیانِ اعتقادات و باورهای انسان در اعصار و قرون است. همسویی ذوق و اندیشه همراه با حرکت دست هنرمند، عالی ترین و پرشکوه ترین دستاوردهای هنری- صنعتی را به ارمغان می آورد. با این توصیف، اشیای موجود در گنجینه های آستان قدس رضوی، برگرفته از اعتقادات و باورهای دینی و فرهنگی و معنوی مردم است؛ لذا امروزه موزه ها فقط جایی برای نگهداری اشیای عتیقه وکهن نیست؛ بلکه دانشگاهی مصوّر با انواع وسایل پژوهشی است. موزه ها نباید تنها نمایشگاه اشیا باشند؛ بلکه باید از حالت ایستایی به پویایی گرایش یابند و آموزشگاهی علمی و عملی و سمعی و بصری برای تمام سنین و همه ی مقاطع تحصیلی باشند تا در سایه ی آن همیشه در جهت ارتقای سطح علمی و فرهنگی گام برداشته شود و هنر و فرهنگ غنی این سرزمین به طور شایسته معرفی گردد. این سخن حکیمانه ی مقام معظم رهبری نیز موید این مطلب است که هیچ تفکری تا زمانی که به هنر آمیخته نشود، در تاریخ ماندگار نمی شود.

توصیفی از ضریح پوش قلّاب دوزی شده ی موجود در گنجینه ی فرش:
روپوش ضریح یا آن جامه ای که بر فوق ضریح مطهر می درخشد، ترکیبی است از چندین هنرِ درهم آمیخته شده که هرکدام قصه ای دارد و غصّه ای. این پوشش، جدای از دیگر منسوجات است؛ چرا که بافنده ی پارچه و نقش دوز آن می دانند که این جسم دست پرورده ی آن ها بر چه گوهر مبارکی می نشیند؛ لذا هنرمندِ آن، از حال و هوای مادی خارج می گردد و در دنیایی دیگر می بافد و می دوزد. او با تمامی نخ های الوان حرف می زند. با هر تار و پودی که می بافد و هر سوزنی که همراه با نخ الوان در پارچه فرو می برد، آمال و آرزوهایش را در درون آن جای می دهد. در خلق این آثار، انگشتانش درد نکشیده و چشم هایش خسته نشده اند. تا در کنار پارچه است، غم و غصّه ندارد؛ زیرا می داند که حاصل تلاشش، هر روز به عطر گلاب آغشته می گردد و نظاره گرش، کسانی هستند که دست تمنّا به سوی خالق» دراز نموده اند و واسطه ی خواهش هایشان والا مقامی است با نام آقاعلی بن موسی الرضا (علیه السلام). سوزن دوزی، هنری غیرقابل وصف است؛ چرا که عشق، شوق، انگیزه، تبحّر و صبر هنرمندِ آن، درکلام وکتابت نمی گنجد. هنری که سطوح پارچه ها را می آراید تا نخ های الوان خودنمایی کنند وچشم نواز بینندگان و آرامش دهنده ی آن ها در دنیای پرهیجان ماشینی گردند.
سوزن دوزی، هنردوختن و ساختن است. کارچشم است و زخم هرسوزنِ هنرمند که برسطح پارچه زده می شود، سویی ازچشمان رمق بریده اش را گرفته است. هنرمند آنچه را که در فکر خلاقش داشته، عرضه نموده است. نقشه ی کار او بارها و بارها در ذهنش تکرار شده است. او ذرّه ذرّه ی پارچه اش را می شناسد. هنرمند، جسمی را جاودان می نماید که اگر هنرش نبود، مردم زمانه، کوچک ترین اهمیتی به آن نمی دادند. او ماندگاری پارچه را با از دست دادن جسم خود فراهم نموده است. چه شب ها که تا صبح و چه صبح ها که تا شب، درد دل خویش را با جسم بی جان سوزن، نگین، سرمه، ملیله، مروارید، نخ های الوان ابریشمی و...درهم آمیخته و برجسم بی جان پارچه، نقش بدیع و ماندگار باقی گذاشته است. سوزن دوزی، نمونه ای عینی از هنرصبر و شکیبایی است که تنها با مدد سرپنجه های توانا و فکر خلّاق هنرمندان، بر عرصه ی یک پارچه جاودان می گردد و آنچه از این رهگذر برجای می ماند، حاصل ذوق، سلیقه، ابتکار و استعداد قابل تحسین هنرمندان این وادی است.

معرفی نمونه ی عینی ا زصبر و شکیبایی در گنجینه ی فرش و منسوجات:
نام اثر: ضریح پوش
قدمت: دوره ی قاجار،1333هجری قمری
طرح ونقش: بازوبندی
جنس پارچه: ماهوت
تکنیک رودوزی: قلّاب دوزی
جنس نخ به کاررفته: ابریشم
هنرمند نقش دوز: شیخ علی گلدوزرشتی
اهداکننده: حاجی امین دیوان لاهیجانی
محل دوخت: رشت
ابعاد: 456 در 329 سانتی متر
دوره پوش این ضریح پوش که درابعاد 70 در 1450 سانتی متری می باشد، شامل کتیبه هایی از آیات قرآن و احادیث است.
این ضریح پوش که در نهایتِ دقّت و ظرافت، روی پارچه ی ماهوت کارشده، دارای طرح بندی قلّاب دوزی است که گلی زیبا را در برگرفته و حاشیه ی آن با گل ها و برگ های ختایی نقش شده است.

5a815b3aa6c60.jpg

1 قسمتی از طرح نقش حاشیه ضریح پوش


5a815bc3e9da4.jpg

2 قسمتی از طرح و نقش ضریح پوش

این ضریح پوش نفیس، دارای پنج تکه ی جدا از هم است. چهار تکه آن در بالای ضریح مطهر قرار می گیرد و به وسیله ی بندک هایی به هم وصل می شود و شامل دو شکل ذوزنقه است که در قسمت چپ و راست شیروانی بالای ضریح و دو مثلث که در قسمت بالا و پایین ضریح مطهر قرار می گیرد. تکه ی پنجم آن نیز دوره پوش مستطیل شکلی است که دور تا دور این چهار تکه قراردارد.

5a815c4a9cef4.jpg

دوره پوش آن دارای چند ردیف می باشد که حاشیه بزرگ آن دارای گل ها و برگ های زیبای ختایی است که به صورت گل های پنج پر و هشت پر وگل های پروانه ای وگل های لوتوس، به صورت زیبایی مزین کننده ی این دوره پوش می باشد و شامل دوازده کتیبه ی مستطیل شکل است که احادیثی از حضرت محمد(ص)، امام علی(ع) و امام رضا(ع)و سوره های فاتحه، قدر، کافرون، اخلاص، فلق وناس در آن ها نقش بسته و بین این کتیبه ها، به وسیله ی نوارهای زنجیره وار از هم متمایز شده است.

5a815ccd02098.jpg

3 کتیبه ی اوّل، حدیثی از حضرت رسول اکرم(ص) است.


5a815d04668db.jpg

4کتیبه ی دوم، ترجمه ی این حدیث است


5a815d32d341a.jpg

5 کتیبه ی سوم، حدیثی ازحضرت امیرالمومنین(علیه السلام)است.


5a815d87c0370.jpg

6 کتیبه ی چهارم، ترجمه ی فارسیِ حدیث کتیبه ی سوم است


5a815dcc80eb7.jpg

7 کتیبه ی پنجم، حدیثی از حضرت رضا(علیه السلام)است.


5a815dfd25a31.jpg

8 کتیبه ی ششم، ترجمه ی حدیثِ کتیبه ی پنجم است.




5a815e4027043.jpg

9 کتیبه ی هفتم، شامل سوره ی حمد است.


5a815e71d2d43.jpg

10 درکتیبه ی هشتم، سوره ی قدر نقش بسته و در انتهای آن، تاریخ اثر(سنه ی1333)نوشته شده است.


5a815ea1e9e8c.jpg

11 کتیبه نهم، شامل سوره ی کافرون است.




5a815ecd46578.jpg

12 درکتیبه ی دهم، سوره ی اخلاص آمده و در انتهای آن، با نخ سفیدرنگ نوشته شده است: تقدیمی فقیر حاجی امین دیوان لاهیجانی، عمل شیخ علی گلدوز رشتی.

5a815f00f2bcf.jpg

13 کتیبه ی یازدهم حاوی سوره ی ناس است.

5a815f2664c62.jpg

14 درکتیبه ی دوازدهم، سوره ی فلق نوشته شده است.


در بالای این کتیبه ها که دور تا دور دوره پوش را شامل می شود، «آیة الکرسی» نوشته شده است.


منبع: مجله دانشورز- شماره 65


مطالب مرتبط