سید هاشم میردامادی،پرهیزگار مبارز

علمای مبارز در نهضت مسجد گوهرشاد

علمای مبارز در نهضت مسجد گوهرشاد

نوشتاری از:صدرالدین نجفی
یکی از اهالی تاریخ تعبیر قشنگی در باره قیام مسجد گوهرشاد مشهد در سال 1314 دارد. وی این قیام را خیزش روحانیون بزرگ شیعه علیه دین زدایی رضاخانی لقب داده است.عنوانی که با توجه به گستردگی حضور علما در این حرکت که از مرجعیت وقت شیعه تا طلبه‌های تازه جامع المقدمات خوانده را در بر می‌گیرد،بسیار قابل قبول است.
البته در این بین نقش روحانیون بزرگ ساکن مشهد نسبت به سایر اقشار حوزوی فعال در این قیام بسیار پررنگ است. نقشی که متاسفانه به درستی مورد پردازش قرار نگرفته و بر‌همین اساس بسیاری از این مردان بزرگ هنوز هم آنگونه که باید شناخته نشده ‌اند. آیت الله حاج سید هاشم میردامادی جد مادری رهبر معظم انقلاب یکی از این بزرگان ناشناخته فعال در قیام گوهرشاد است.


دوران کودکی
آیت‌الله حاج سیدهاشم میردامادی معروف به نجف‌آبادی فرزند سید محمد سال 1303 قمری در نجف اشرف در خاندان علم و فضیلت دیده به جهان گشود.نسب او با سی واسطه به محمد دیباج، فرزند بزرگوار امام صادق(ع) می‌رسد.همچنین نسب سید هاشم،با هفت واسطه به میربرهان‌الدین محمدباقر استرآبادی معروف به میرداماد فقیه، فیلسوف و متکلم مشهور عصر صفوی می‌رسد و برهمین اساس نیز خاندان او به میردامادی مشهور هستند. وی در دو سالگی پدر را از دست داده و در سایه حمایت و مهر مادر دوران کودکی را پشت سرگذاشت.
سیدهاشم پس از گذران دوران کودکی با توصیه بزرگان خانواده که پی به هوش و استعداد والای او برده بودند ،پادر راه کسب علم گذاشت.
مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن میردامادی فرزند آن بزرگ‌مرد،در این باره گفته است:« بیشتر وقت پدرم، آیت‌الله سید هاشم نجف آبادی قبل از سنین بلوغ در مجالس علماء و رجال علمی و مراجع عالیقدر می‌گذشت و آمادگی فوق العاده‌ای برای کسب فضیلت و پذیرش هر گونه استفاده علمی را داشتند.
براساس گفته های پدرم ،تنها آرزوی ایشان در آن دوران رسیدن به مقامات عالیه علم و عمل بود و این درحالی بود که مادر ایشان اصرار داشت که برای رفع سختی امرار معاش،درس را رها کرده و کار کنند.البته ایشان سرانجام با فرستادن یکی از اساتید خود نزد مادر و سخن گفتن ایشان با وی موضوع را حل کرده و به تحصیل ادامه دادند.»


در کلاس درس بزرگان
سیدهاشم میردامادی بر اثر فراست و هوش ذاتی که داشت، علاقه فراوانی به تحصیل علم و کمال داشت و به همین دلیل در مدت کوتاهی مقدمات و سطح را نزد مدرسین بزرگ نجف به پایان رساند، سپس از محضر اکابر فقه و اصول وقت آن دیار یعنی آیات عظام آخوند خراسانی، میرزا محمد تقی شیرازی(معروف به میرزای کوچک)،سید ابوالحسن اصفهانی و میرزا حسین نائینی استفاده برد و در جوانی به درجه اجتهاد نائل آمد.او که برای رسیدن به کمال در اخلاق و عرفان از مجلس درس حاج سید احمد کربلایی و حاج سید مرتضی کشمیری و میرزا جواد آقا ملکی تبریزی نیز کسب فیض کرده بود،پس از گذشت مدت کوتاهی از رسیدن به درجه اجتهاد راهی مشهد شد تا در این شهر به ارشاد و هدایت خلق پردازد.


فرشته پرهیزگار
آیت الله میردامادی مردی متقی، پرهیزگار، خوش اخلاق و خدا ترس بود و با قناعت زندگی می‌کرد. از اموال شبهه‌ناک مصرف نکرده و آنچه را احتیاج نداشت به فقرا می‌بخشید.به گفته نزدیکانش در همه عمر از او دروغی شنیده نشد و به کسی آزار نرساند. توکل عجیبی به خدا داشت و اهل کبر و غرور نبود.فرزندش دراین‌باره گفته است:«مادرم همیشه می‌گفت: پدر شما فرشته است. پس‌انداز مالی ندارد و از تجمّلات پرهیز دارد.»


مبارزه تا سرحد شهادت
زندگی آیت الله میردامادی روال عادی خود را داشت و او ضمن برگزاری کلاس های درس خود ،با برپایی نماز جماعت در مساجد مختلف مشهد سعی در ترویج دین داشت تا رضاخان تلاش خود برای یکسان سازی لباس مردان وکشف حجاب زنان را آغاز کرد. این امر در نقاط مختلف ایران خاصه تهران،قم و مشهد با مخالفت علما مواجه شد که اوج این مخالفت قیام مسجد گوهرشاد درسال 1354 قمری یا 1314 شمسی بود.قیامی که سیدهاشم یکی از شخصیت‌های اصلی آن بود.از زمان آغاز حرکت اعتراضی مردم مشهد علیه تلاش رضاخانی برای تغییر پایه های فرهنگ اسلامی ایرانی مردم تا سرکوب کامل قیام و بازداشت علمای مخالف ،منزل سید هاشم یکی از اماکن اصلی تجمع علما مشهد و برگزاری جلسات مشورتی ایشان بود.
جلساتی که پس از سفر اعتراضی آیت الله العظمی حاج آقا حسین قمی به تهران و دستگیری ایشان بسیار پرشورتر و هماهنگ تر از قبل برگزار شد.
سید هاشم میردامادی در جریان این جلسات در کنار مردان بزرگی چون آیات سید یونس اردبیلی، سید محمد آقازاده،سید عبدالله شیرازی،شیخ آقا بزرگ شاهرودی، شیخ هاشم قزوینی، سیدعلی اکبر خویی و سید زین العابدین سیستانی با ارسال تلگراف‌‌هایی به شخص رضاشاه که البته بعدها مشخص شد برخی از آنان توسط پاکروان، استاندار وقت خراسان، مصادره شده‌اند، نسبت به وضع قوانین مغایر با اسلام و بازداشت آیت الله العظمی قمی اعتراض کرد.او سپس در کنار سایر علمای بزرگ مشهد به متحصنین در حرم مطهر رضوی و مسجد گوهرشاد پیوست و اگر نبود اقدام محمد ولی اسدی،نائب التولیت وقت، مبنی بر انتقال وی وسایر علما به دفتر خود دقایقی قبل از هجوم مسلحانه نیروهای رژیم به مسجد گوهرشاد شاید او نیز به شهادت می‌رسید.
پس از این جریان وی چند روزی را آزاد و البته مخفیانه زندگی کرد تا اینکه ماموران پهلوی اول،در روز 10 ربیع الثانی 1354 قمری برابر با 20 تیر 1314 شمسی،با هجوم به منزل ،سید هاشم را نیز همانند بقیه علمای مبارز دستگیر و به تهران منتقل کردند.


دوران تبعید
آیت الله سیدهاشم میردامادی پس از انتقال به تهران همانند سایر علما مدت زمانی را در زندان قصر،پشت سر گذاشت و پس از محاکمه در دادگاه نظامی به سمنان تبعید گردید. آن مرحوم بعد از دوران تبعید، مدتی در شهرری اقامت کرد. این حضور به شدت با استقبال مورد توجه مردم قرار گرفت به نحوی که نماز جماعت ایشان در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی به بزرگترین نماز جماعت شهر تبدیل شد.ایشان سال 1320 شمسی و پس از سرنگونی حکومت رضاخان دوباره به مشهد مقدس بازگشت و سالیان متمادی به اقامه نماز جماعت و تفسیر قرآن در مسجد گوهرشاد حرم رضوی و تالیف کتاب پرداخت.


سال‌های پایانی عمر
آیت‌الله میردامادی در طول عمر بابرکت خود، آثار متعددی را تالیف کرد که از آن جمله رساله‌ای در رجعت، ترجمه کتاب سیف‌الامّه مرحوم نراقی که بخشی از آن ناتمام ماند و توسط فرزندش سید حسن ترجمه گردیده است، شرح حال علماء بزرگی که به دیدار حضرت حجت(عج) مشرف شده‌اند، خلاصه البیان فی تفسیر القرآن ، تقریرات مباحث اصول دروس مرحوم میرزای نائینی و جزواتی در علم اخلاق هستند.
سرانجام، در شب سه شنبه 23 جمادی الثانی سال 1380 قمری و در سن 77 سالگی مرغ روح آیت‌الله میردامادی به عالم بالا پرکشید و فردای آن روز جسد خاکی وی در جوار حرم مطهر امام رضا (ع) در رواق دارالسعاده به خاک سپرده شد.


منابع:
1_ دانشنامه آزاد ویکی پدیا- مدخل آیت الله سید هاشم میردامادی
2_ سایت تابناک- 5 خرداد1390- علیرضا نوروزی- طلبه حوزه مشهد
3_مشاهیر اسلامی- آستان قدس رضوی- معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
4_ مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ج 1، ص 315.-
5_ گنجینه دانشمندان، ج 7، ص 175-18.-
6_نوشتجات مرحوم حجت الاسلام والمسلمین سید حسن میردامادی .

*پژوهشگر تاریخ


مطالب مرتبط