بین رفتارهای معنوی مانند دعا، نیایش و باورهای دینی از یک سو و سلامت جسمانی و افزایش توان سیستم ایمنی بدن در مقابله با بیماری ها از سوی دیگر، رابطه معناداری وجود دارد.

سلامت معنوی از نظر پزشکی

سلامت معنوی از نظر پزشکی

سلامت معنوی در میان پزشکان به عنوان یکی از شاخص های مهم سلامت از دیرباز مورد توجه بوده است. بحث از سلامت معنوی در میان پژوهشگران عرصه سلامت زمانی به صورت علمی و بر مبنای متدلوژی مطالعات تجربی مطرح گردید. نتیجه این بحث آن شد که بین رفتارهای معنوی مانند دعا، نیایش و باورهای دینی از یک سو و سلامت جسمانی و افزایش توان سیستم ایمنی بدن در مقابله با بیماری ها از سوی دیگر، رابطه معناداری وجود دارد.[1]

تحقیقات نشان داده است که سلامت افزون بر بُعد جسمانی، بعد روحانی و فرا مادی نیز دارد از این رو، نمی توان در عرصه سلامت جسم، از سلامت معنوی غفلت کرد. می توان گفت سلامت معنوی نه در کنار سلامت جسمانی و فرع بر آن، بلکه به عنوان عنصری تعیین کننده در نظان سلامت انسان، در خور تامل و بررسی است.

اگرچه روان شناسان مسئله سلامت معنوی و معنویت را مانند هم تلقی نمی کنند، اما میان آن دو ارتباط معناداری قائل اند. مفهوم معنویت بر خلاف آنچه عموم مردم از معنای ساده آن می فهمند، با پیچیدگی همراه است. علت این پیچیدگی به دو معنای متفاوت و گاه متضاد آن مربوط است: معنای اول، «معنویت مذهبی» است که مشخصه اصلی آن قرار گرفتن در برابر موجودی مقدس و متعالی (خدا) و انجام مناسکی است که انسان را به قرب خدا می رساند. دستیابی به معنویت مذهبی از طریق باور به تعالیم وحیانی و عمل به آنها ممکن است.

در چنین ساختاری معنویت و دین داری در یک صف می نشینند و به یک معنا فهمیده می شوند. نتیجه چنین معنویتی رشد هماهنگ ابعاد وجودی انسان است؛ بدین ترتیب آرامش به دست آمده در تقرب به خدای متعال معنا می یابد.

معنای دوم، به «معنویت موجودی» معروف است که از تجربیات روان شناختی و جنبه های احساسی و عاطفی فرد (تعامل با دنیای پیرامون) به دست می آید و لزوماً نیز به ارتباط معنوی شخص با مبدا عالم بستگی ندارد.[2] برای نمونه، اعتقاد به هدف داشتن زندگی و بیهوده نبودن آن در نگاه فرد، می تواند یکی از شاخص های سلامت معنوی وجودی به شمار آید.

5b2216a77c4d0.jpg

یکی از بارزترین شاخص های موفقیت هر مکتبی بررسی خروجی ها و تربیت یافتگان آن مکاتب است. نیم نگاهی به عارفان تربیت شده در مکتب وحی، از انسان های برجسته ای حکایت می کند که زاهدان شب و شیران صحنه نبرد ظلم بوده اند.

از قافله سالار این مکتب، یعنی نبی مکرم اسلام (ص) و امامان معصوم (ع) به خصوص امیرمومنان (ع)– به عنوان قافله سار عرفان اسلامی – تا عارفان معاصری چون آقا سید علی قاضی طباطبایی و امام خمینی (ره)، جملگی نشان داده اند که عرفان اسلامی چه می گوید و از انسان کامل چه می خواهد و سلامت نفس را در چه می جوید و از او در صحنه زندگی فردی و اجتماعی چه انتظاری دارد؟ مکاتبی که بافته های ذهنی خود را از عالم و آدم، عرفان می نامند و گاه به مدد مصرف مواد مخدر، توهم و تخیل و تخدیر را آرامش روح تصور می کنند، چه نتیجه ای به بار می آورند و چه کسانی را به جامعه بشری عرضه می کنند؟

بر این مبنا می توان نتیجه گرفت که هر ادعایی لزوماً قرین با حقیقت نیست و درخت پرثمر وحی، با علف های هرز و بی ثمر وهم تا چه حد متفاوت است که قرآن از آن به شجره طیبه[3] و از این به شجره خبیثه[4] تعبیر می کند.

هر ادعایی لزوماً قرین با حقیقت نیست و درخت پر ثمر وحی، با علف های هرز و بی ثمر وهم متفاوت است که قرآن از آن به شجره طیبه و از این به شجره خبیثه تعبیر می کند.

با ملاحظه چنین معیاری از منظر آموزه های وحیانی، منظور از معنویت و سلامت معنوی «معنویت وجودی» نیست، بلکه مراد معنویتی است که در پرتو باور قلبی به خالق عالم و در سایه عمل به آموزه های وحیانی به دست می آید و در نتیجه آن، سلامت جسم و جان انسان هاست که در حیات پاکیزه و اخلاق دنیوی و زندگی طیب و طاهر اخروی تبلور می یابد.

در این دیدگاه، مهم ترین مولفه سلامت معنوی علاوه بر آنچه پیش تر گفته شد، توکل به خداست که قرآن نتیجه آن را اطمینان، آرامش قلبی[5]می داند.

اطمینان به دست آمده از چنین معنویتی نه یک حال گذرا و متزلزل، بلکه مقامی روحانی و آسمانی است که در یک نظام معرفتی صحیح (مبتنی بر تعقل، نگرش عمیق و پایدار و کُنش منطقی و استوار ) حاصل می شود که نتیجه آن دیدگاهی مستحکم و هیجاناتی متعادل در انسان است. این نوع معنویت و به تَبَع آن سلامت معنویِ حاصل از آن، نه در حاشیه زندگی که روح آن محسوب می شود و با تمام شئون زندگی فردی و اجتماعی شخص در آمیخته است و تاثیر مطلوب خود را به صورت بلند مدت و پایدار بر جای می گذارد که می توان آن را «شخصیت»[6] (از نگاه روان شناسی) و یا «شاکله فرد»[7] (به زبان دین) نامید.

منبع: انسان در آموزه های وحیانی؛ با تاکید بر آیات و روایات، دکتر رضا فیروزی



پی‌نوشت ‌ها:

[1]. پژوهش های میان رشته ای قرآنی، ش1، ص50.

[2].در این زمینه بنگرید به: کرمی پور، «معنویت و رهیافت های عصر تجدد».

[3]. سوره ابراهیم، آیه 26.

[4]. همان.

[5]. سوره رعد، آیه 28.

[6] . نظریه های شخصیت، فصل1.

[7] سوره اسراء، آیه 84


مطالب مرتبط