بی توجهی فعال روشی موثر برای برطرف کردن رفتارهای نامطلوب کودک است.

بی توجهی هم یک راهکارست

بی توجهی هم یک راهکارست


گاه لازم است والدین از روش های تنبیهی ملایم برای کاهش رفتارهای نامطلوب فرزندان استفاده کنند. یکی از این راه ها بی توجهی فعال است که روشی موثر برای برطرف کردن رفتارهای نامطلوب کودک است؛ زیرا هرگونه توجه به رفتار نامطلوب باعث تقویت آن می شود.
این روش مدیریتِ کودک، خاصه برای کاهش قشقرق های کودکان نوپا و کودکان سنین پیش از مدرسه موثر است. از این روش برای کارهایی استفاده می شود که نادیده گرفتن آنها به کودک آسیب نمی رساند. چنانچه شما به کودک خود که در حال قشقرق و بدخلقی است توجه نشان دهید یا او را سرزنش کنید، ناخواسته به این رفتارش پاداش داده اید؛ بنابراین از بی توجهی فعال به منظور تضعیف قشقرق های کودک استفاده کنید. در صورتی که کودک در محلی ایمن حضور دارد، از اتاق بیرون بروید و تا وقتی ساکت نشده است، به اتاق برنگردید؛ پس از برطرف شدن رفتار بد کودک، توجه خود را به او معطوف کنید.
این تکنیک، به اصل تغافل که در روایات و منابع دینی از آن نام برده شده بسیار نزدیک است. بنابر اصل تغافل، مربی در نخستین برخورد با خطای کودک آن را نادیده می گیرد و به گونه ای رفتار می کند که گویا از چیزی خبر ندارد. این عمل دو نتیجه دارد: اول اینکه حرمت کودک، به ویژه اگر پنهانی مرتکب خطا شده باشد، محفوظ می ماند و فرصتی برای تجدیدنظر به او داده می شود؛ دوم اینکه قدر و منزلت مربی نزد کودک محفوظ می ماند. امام صادق (ع) در این باره می فرماید: «قدر و منزلت خویش را با تغافل گرامی بدارید».[1]

بی توجهی فعال، روشی موثر برای برطرف کردن رفتارهای نامطلوب کودک است.

هرچند به کارگیری این اصل در همه مراحل رشد پسندیده است، اما در مرحله اول کودکی (هفت سال اول) پسندیده تر است؛ زیرا کودک، آگاهی کمتری دارد و با توجه به بازیگوشی و کنجکاوی، خطاهای وی فراوان است؛ افزون بر این، باید توجه داشت که در کودکان زیر سه سال، هنوز خودکنترلی به صورت کامل شکل نگرفته است و آنان کنترل کامل بر رفتارهای خود ندارند؛ همچنین معنای بسیاری از کلمات را نمی فهمند؛ از این رو اگر رفتار ناشایستی داشتند یا حرف زشتی زدند، مناسب است که والدین از اصل تغافل یا نادیده گرفتن استفاده کنند؛ زیرا اگر والدین و مربیان بخواهند در پی هر رفتار ناپسند، کودک را تنبیه کنند، باید همواره در حال تنبیه باشند که این امر آسیب های فراوانی به سلامت روان و شخصیت کودک می رساند.[2]
ممکن است در استفاده از این روش، احساس کنید کاری برای بهبود وضعیت انجام نمی دهید؛ اما بعدها در خواهید یافت که با نادیده گرفتن حساب شده و مداوم برخی رفتارها، باعث کاهش و از بین رفتن آنها شده اید.
برای اجرای بهتر این مهارت، هر بار که رفتار آزاردهنده اتفاق می افتد، بی توجهی کنید. اگر والدین، تنها گاهی به رفتاری بی توجه باشند، ممکن است ناخواسته به کودکانشان آموزش دهند که اگر رفتار مشکل آفرین را در بیشتر وقت ها انجام دهند، بالاخره توجه والدین را جلب می کنند و هنگامی که به مشکلی، بی توجهی می کنید، ممکن است پیش از بهتر شدن، بدتر شود؛ زیرا کودک تمام تلاش خود را می کند تا شاید به خواسته اش برسد و والدین را تسلیم کند.
اگر به کودکان بدرفتار، به طور منظم توجه شده باشد و این گونه به خواسته های شان رسیده باشند، رفتار نامطلوب آنان با شروع بی توجهی از سوی والدین، بلافاصله کاهش نمی یابد؛ چنان که مدتی طول می کشد تا مشکلی ایجاد شود، از بین رفتن آن نیز زمان می برد و برخی کارهای پرت کننده حواس، به بی توجهی شما کمک می کند.
هنگامی که کودک به صورت زننده ای رفتار می کند، بی توجهی کردن، بسیار دشوار است. شمردن تا ده، صحبت کردن با همسر یا ترک کردن اتاق، به والدین کمک می کند تا به رفتار آزاردهنده کودک، به طور مداوم و کامل بی توجهی کنند؛ در این روش، باید از هرگونه بحث و گفت و گوی اضافی با کودک، حتی پس از تمام شدن رفتار منفی پرهیز کرد؛ زیرا با اصل بی توجهی ناسازگاری دارد و پس از بی توجهی، تحسین فراموش نشود.
اگر پس از بی توجهی، رفتار صحیح او را تحسین کنید، اثر بیشتری دارد؛ برای مثال، اگر فرزندتان غذایش را با قاشق به اطراف پرتاب می کند، شما باید تا پایان این رفتار، به او بی توجهی کنید و بعد از متوقف شدن، لحظه ای درنگ کنید تا رفتاری مناسب بروز دهد؛ سپس او را تحسین کنید؛ مانند «آفرین به پسر گلم که همه غذایش را خورد».[3]

اگر والدین و مربیان بخواهند در پی هر رفتار ناپسند، کودک را تنبیه کنند، باید همواره در حال تنبیه باشند که این امر آسیب های فراوانی به سلامت روان و شخصیت کودک می رساند.

رهنمودهایی در خصوص بی توجهی فعال1. به طور مختصر تمام توجه خود را از کودک بگیرید.
2. از جر و بحث، سرزنش یا صحبت کردن با کودک بپرهیزید.
3. سر خود را برگردانید و از تماس چشمی با کودک خودداری کنید.
4. در رفتار یا حرکات خود، خشم را نشان ندهید.
5. وانمود کنید که توجهتان به فعالیتی دیگر جلب شده است یا اتاق را ترک کنید.
6. مواظب باشید که رفتار بد کودکتان، پاداشی مادی یا فعالیتی برای او به همراه نیاورد (برای آرام کردنش به او رشوه ندهید).
7. هنگامی که کودکتان رفتار بد را پایان داد، تمام توجه خود را به او معطوف کنید.
پیش از به کار بردن راهبرد بی توجهی، باید رفتارها را طبقه بندی کنید؛ سپس ببینید کدام یک را می توانید نادیده بگیرید. روشن است که نمی توانید اعمال خطرناکی مثل دویدن به سمت خیابان یا رفتن به سوی لبه پشت بام را نادیده بگیرید.
از بی توجهی فعال به منظور تضعیف این سوء رفتارها استفاده کنید.


1- نق زدن و سر و صدا به راه انداختن- لب ورچیدن و اخم کردن

2- گریه کردن با صدای بلند به منظور تحت تاثیر قرار دادن والدین- اصرار و مطالبه مداوم

3- حبس تنفس و قشقرق ملایمبی توجهی فعال، اغلب به کاهش سوء رفتار کمک می کند با این وجود هنگامی که این شیوه موثر نیست، از روش های دیگر استفاده کنید.

منبع: تنبیه، آری یا خیر؛ نوشته مجید همتی


-------------------------------------------------
پی نوشت ها:
[1]. حسين بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل، ج۹، ص۱۵۹، حدیث ۲۲.
[2]. محمدرضا قائمی مقدم، روشهای آسیب زا در تربیت از منظر تربیت اسلامی، ص۱۴۱.
[3]. د. ریچارد دانگل، آموزش مهارت های کنترل کودک، ص۷۰-۷۱.


مطالب مرتبط