از مهمترین فضائلی که در رشد و تکامل انسان و جامعه نقش بسزائی دارد، حسن ظن است.

به خدا حسن ظن داشته باشیم!

به خدا حسن ظن داشته باشیم!

از مهمترین فضائلی که در رشد و تکامل انسان و جامعه نقش بسزائی دارد، حسن ظن است. ارزش این فضیلت وقتی معلوم می شود كه بدانیم امید و نشاط در زندگی و جامعه در سایه آن حاصل می شود.
قرآن کریم و احادیث معصومین علیهم السلام تاکید زیادی بر حسن ظن دارند. حسن ظن درلغت به معنای "گمان نیک و خوش بینی" ؛در مقابل سوء ظن به معنای "بدگمانی و بد بینی" می باشد. حسن ظن نوعی رویکرد مثبت و زیبا به زندگی است؛یعنی توجه کردن و پرداختن به جنبه های مثبت و ندیدن قسمت های منفی و تلخ. و حسن ظن داشتن و تفال خوب زدن از ویژگی های تحسین برانگیز به شمار می رود. هر گونه بدگمانی و سوءظن به اطرافیان، تبدیل به اعتقاد قلبی می شود و در نهایت چگونگی رفتار و گفتار ما با دیگران را رقم می زند.
قرآن این صفت ناپسند؛که انسان ها را براساس حدس وگمان قضاوت کردن،سرزنش می کند: ﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ﴾ [1] ؛«ای کسانی که ايمان آورده ايد! از بسياری از گمانها بپرهيزيد، چرا که بعضى از گمان ها گناه است.» اگر درباره کسی ظن و گمان بدی، به دلت وارد شد،آن را نپذیر و به آن ترتیب اثر نده ، و کوچک ترین اعتنایی به آن نکن. کسانی که در قضاوتهای خود،تنها از ظن و گمان پیروی می کنند؛سخت در اشتباهند چرا که ظن و گمان به هیچ وجه انسان را به حق و حقیقت نمی رساند. از سوی دیگر افرادی که نسبت به دنیای اطرافشان حسن ظن دارند همه هستی را نیکو و زیبا می بینند و نظام خلقت را باشکوه قلمداد می کنند. به حقیقت زندگی نزدیک ترند. گروهی از مردم ،به خدای بزرگ خوش بین نیستند و درباره خدا گمان های بدی به دل راه می دهند، خدا این دسته افراد را در زمره منافقان قرار داده و از عذاب بدی که در انتظارشان است خبر می دهد:

﴿ وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْمُشْرِکينَ وَ الْمُشْرِکاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ لَعَنَهُمْ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصيراً﴾ [2]
«و خداوند مردان و زنان منافق و زنان و مردان مشرک را که به خدا گمان بد برده اند، مجازات می کند (آری) حوادث ناگواری که برای مومنان انتظار می کشند تنها برای خودشان نازل می شود خداوند بر آنان غضب کرده و از رحمت خود دورشان ساخته و جهنم را برای آنان آماده کرده و چه بد سرانجامی است.»
ریشۀ سوء ظن به خدا، ضعف در خداشناسی است. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سوگند به خدایی که جز او شایسته پرستش نیست، به هیچ مومنی هرگز خیر دنیا و آخرت داده نشده جز به سبب خوشبینی به خدا، و امیدواریش به او.» و نیز فرمود« :به خدایی که جز او شایسته پرستش نیست، گمان هیچ بنده ای نسبت به خدا نیکو نشود جز اینکه خدا همراه گمان بنده مومن خود باشد (هرگونه به او گمان ببرد خدا با او رفتار کند) زیرا خدا کریم است و همه خیرات به دست اوست، او حیاء می کند از اینکه بنده مومنش به او گمان نیک برد و او خلاف گمان و امید بنده رفتار کند. پس به خدا خوشبین باشید و بسویش رغبت کنید.»[3]
منظور از حسن ظن به خدا آن است ؛که بندگان امیدوار باشند،که اعمالشان را خدا با وجودکم و کاستی هایش از سر فضل و کرم می پذیرد و پاداش می دهد و مشمول لطف و رحمت خود می کند.



پی نوشت ها:
1-حجرات،12.
2-فتح، 6.
3- اصول کافی، ج، 4ص 221.


مطالب مرتبط