هر عملی که انجام آن بر اساس پشتوانه های ایمانی باشد، باز می گردد و ایمان انسان را تقویت می کند.

به اصل «تاثیر رفتار بر روح انسان» توجه کنید

به اصل «تاثیر رفتار بر روح انسان» توجه کنید

تاثیر روزه ابتدا از قاعدة تاثیر عمل بر روح انسان، ناشی می شود. عمل و رفتار ما آدم ها، ناشی از طرز تفکر و نحوه گرایش های ماست. اما همین عمل و رفتار که یک نتیجه است، می آید و بر اندیشه و احساس آدم اثر می گذارد و گاهی سرچشمه آگاهی و نگرش می شود و به سادگی می تواند در روح انسان تغییر ایجاد نماید.

در پادگان وجود انسان، «رفتار» یک فرمان بر و یک سرباز به حساب می آید، اما همین سرباز، با آنکه از فرماندهی دستور گرفته و حرکت کرده است، مرکز فرماندهی را هم به دنبال خود می کشد و بعد از عمل، این فرمانده است که متأثر از او، فرمان های بعدی را صادر می کند.

نحوه تأثیرگذاری «عمل» بر «علائق» انسان به این ترتیب است: هر انگیزه ای که موجب رفتار خاصی شده باشد و هر علاقه ای که پشت سر آن انگیزه قرار داشته باشد، بعد از عمل تقویت شده و فربه تر می گردد. حتی اگر یک باور، موجب رفتاری بشود، آن رفتار موجب تقویت آن باور خواهد شد.

هر انگیزه‌ای که موجب رفتار خاصی شده باشد و هر علاقه‌ای که پشت سر آن انگیزه قرار داشته باشد، بعد از عمل تقویت شده و فربه‌تر می گردد.

به این ترتیب، عمل انسان کم کم در پشتوانه های خود تأثير می گذارد و به آنجا می رسد که هرگاه عقیده و یا علاقه ای مکررا در اعمال ما تجلی پیدا کند، آن علاقه تثبیت شده رشد می یابد و می تواند با رقبای خود، یعنی دیگر علاقه های موجود در روح انسان، مبارزه کند.

نحوه تأثیرگذاری «عمل» بر «اندیشه» هم به این صورت است: وقتی فکری به عمل رسید، بازتر و شفاف تر خواهد شد و یا عقلی که منشأ عمل بود، بعد از عمل، به دنبال آن عمل می افتد و شروع به دفاع کردن از آن می کند به حدی که بسیاری از اوقات بستگی دارد به اینکه شما چه رفتاری داشته باشید و در چه گروهی قرار گرفته باشید، اکثرا خوبی های همان مسیر خود را می بینید و از محاسن رفتار و گروه خود دفاع می کنید.

5b1ba80934018.jpg

عقل انسان در دفاع از رفتار انسان به سرعت فعال می شود و در واقع از خود دفاع می کند؛ چون خود او دستور انجام آن افعال را صادر کرده است، لذا پس از فعلیت یافتن یک اندیشه، دفاع سرسختانه تری از آن انجام خواهد داد که گاهی این دفاع آنچنان کورکورانه می شود که عقل را از کار می اندازد و گاهی از اوقات اگر انسان به یک فعل خوب مبادرت بورزد، تازه به اسرار و باطن آن پی می برد و عقلش برای درک بهتر همان چیزهایی که قبول داشت، به کار می افتد.

اینکه خدا بلافاصله پس از معتقد شدن و مؤمن شدن، از ما می خواهد به اعمال عبادی مبادرت بورزیم و بعد از هر «الذين امنوا»، «و عملوا الصالحات»[1] را اضافه می فرماید و از همان ابتدا قبل از آنکه به مراتب بالای معنوی برسیم، برای ما دستورات ویژه ای مانند روزه و نماز صادر می نماید، به این دلیل است که «عمل» بر همان «اندیشه» و «گرایش» خوبی که به خدا پیدا کرده ایم اثر می گذارد و ما را به اعماق انتخاب خوبمان می رساند و اسرار آن را برای ما روشن تر می نماید.

عمل» بر همان «اندیشه» و «گرایش» خوبی که به خدا پیدا کرده ایم اثر می گذارد و ما را به اعماق انتخاب خوبمان می رساند و اسرار آن را برای ما روشن تر می نماید.

بر این اساس تا می توانیم باید به عمل کردن مبادرت بورزیم و از عمل برای تربیت و تقویت روح خود مدد بگیریم. این سفارش صریح قرآن کریم است که می فرماید: «إستعينوا بالصبر و الصلاة»: کمک بگیرید از صبر و نماز»[2] که اتفاقا در تفاسیر، «صبر» را در این آیه به «روزه» تفسیر کرده اند و یا لااقل روزه را به عنوان یکی از مهم ترین مصادیق آن برشمرده اند و به این ترتیب قرآن کریم ما را به کمک گرفتن از دو «عمل» سفارش کرده است.

اما مشکل اینجاست که ما معمولا می خواهیم ابتدا یک ایمان کافی و یقین شافی پیدا کنیم، بعد به عمل بپردازیم. معلوم نیست این یقین و اطمینان از کجا باید به دست بیاید؟ شاید مثل امور مادی، می خواهیم ابتدا آن را به چشم ببینیم؛ در حالی که قوت ایمان ما، محصول عمل ما بر اساس همان ایمان ابتدایی ما به خداست و اگر ما خاضعانه بر اساس همان ایمان ابتدایی خود، دستور اجرا کنیم و خدا را فرمان ببریم، به مراتب بالای ایمان خواهیم رسید.

خداوند متعال هم در ادامه آیه فوق الذکر می فرماید: «و إنها لَكَبيرة إلاّ على الخاشعين.»، یعنی این استعانت و کمک گرفتن از عمل صبر و نماز، سخت است؛ هر کسی حاضر به آن نخواهد شد. آدم ها دنبال انجام کارهایی هستند که با لذت تمام آن را انجام دهند، مگر آدم های خاشع که ترسی توام با تواضع در وجودشان باشد.

خلاصه اینکه هر عملی که انجام آن بر اساس پشتوانه های ایمانی باشد، باز می گردد و ایمان انسان را تقویت می کند خصوصا آنکه آن عمل با اندکی سختی و صبر هم توأم باشد و یک رفتار دل بخواهی و طبیعی نباشد مانند روزه که خلاف طبیعت انسان است و گاهی صبر حسابی هم می طلبد.

منبع: چگونه دستورات دینی ما را تربیت می کنند، علیرضا پناهیان

-------------------------------------------------

پی‌نوشت‌ ها:

[1] . وصف «الذين آمنوا و عملوا الصالحات؛ کسانی که ایمان آورده اند و عمل صالح انجام داده اند.» ۴۷ مرتبه در قرآن کریم آمده است. از جمله، سوره بقره، آیات ۸۲ و۲۵ و ۲۷۷، و نیز سوره عصر، آیه۳.

[2] . سوره بقره، آیه ۴۵.


مطالب مرتبط