تولید ثروت و رفاه برای خود و جامعه از طریق کار و کسب حلال یک عبادت بزرگ الهی محسوب می شود.

این تولید، عبادت است!

این تولید، عبادت است!

با توجه به آیات و روایاتی که از قرآن ،‌ امام رضا (ع) و دیگر ائمه (علیهم السلام) وجود دارد، تولید ثروت و رفاه برای خود و جامعه از طریق کار و کسب حلال یک عبادت بزرگ الهی محسوب می شود، چنان که پیامبر (ص) در اهمیت کسب حلال می فرمایند: «عبادت ده جزء‌ دارد که نُه جزء آن در کسب حلال است»[1]و «کسب حلال بر هر مرد و زن مسلمانی واجب است».[2] لذا بشارت می دهند که «خوشا مومنانی که مالی بی معصیت به دست آورند».[3]
و در فضیلت این تلاش، امیرالمومنین علی (ع)‌ می فرماید: «اگر مرد در سختی و عُسرت باشد و تلاش کند تا روزی خود و اهل و عیال خود را تامین کند و دست به مشاغل حرام نزند، مانند مجاهد راه خدا پاداش دارد».[4]
در راستای اهمیت کار و تلاش اقتصادی حلال،‌ امام رضا (ع) می فرماید: «و مردان را چاره ای جز طلب روزی نیست، ‌پس کوشش در راه کسب معاش و روزی را رها مکن».[5] و این نکته ای است که امام صادق (ع) نیز به آن اشاره کرده اند که‌ «نان چنان قرار داده شده که جز با نیروی کار و مهارت و تلاش به دست نمی آید، تا در این کار برای انسان شغلی فراهم شود که او را از پیامدهای بیکاری یعنی سبک سری و بیهودگی باز دارد».[6]


امام رضا (ع): «و مردان را چاره ای جز طلب روزی نیست، ‌پس کوشش در راه کسب معاش و روزی را رها مکن».


با تلاش و کار برای کسب روزی است که بسیاری از ضد اخلاق ها، ‌انحطاط ها و هلاکت ها به وجود نمی آید و فرد و جامعه حیات طیبه را به دست می آورند. البته کار و تلاشی در حوزه اقتصاد برای فرد و جامعه سودمند است که در چهارچوب قوانین الهی و شریعت محمدی (ص) باشد، ‌تا جایی که امام رضا (ع)‌ در جواب نامه حسین انباری، که اجازه کار در دربار پادشاه را می خواست، ‌نوشتند:
«نامه ات را خواندم و از بیمی که در این شغل برخورداری آگاه شدم. اگر می دانی که هر گاه متصدی کار شوی،‌ طبق دستورات پیامبر (ص) عمل می کنی و دستیاران و کاتبان تو از هم کیشان تو خواهند بود و هنگاهی که مالی به دستت رسید بخشی از آن را به بینوایان مومن دهی تا به آن اندازه که خود مانند یکی از آنان باشی: اگر چنین رفتاری داشتی کار تو در دربار سلاطین با خدمت به برادران دینی جبران می شود وگرنه جایز نیست».[7]

5b3a0fa96000b.jpg


لذا طبق کلام زیبای حضرت رضا (ع) کار و تلاش با شروطی حلال و جایز می گردد که مهم ترین آن رعایت دستورات پیامبر (ص) (عملت فی عملک بما امر به رسول الله) است که یکی از دستورات کمک به دیگران به خصوص فقراست (فقراء المومنین).


با تلاش و کار برای کسب روزی خداوند است که بسیاری از ضد اخلاق ها، ‌انحطاط ها و هلاکت ها به وجود نمی آید و فرد و جامعه حیات طیبه را به دست می آورند.


از این رو در بُعد ایجابی، ‌کار و تلاش اقتصادی برای تولید ثروت و رفاه اقتصادی فردی،‌ خانوادگی و اجتماعی به شرط حلال بودن تاکید و واجب گردیده است و از سوی دیگر در بُعد سلبی، کار و تلاش که ریشه در ضد ارزش ها یا نتیجه آن تولید و تلاش امور ضد ارزشی و ضد اخلاقی باشد نهی شده است.
آن جا که تلاش و کار اقتصادی بر اساس هوای نفس و خودخواهی پدید آید حکایت مردمی است که به حضرت شعیب (ع) گفتند: «یا شعیب آیا نماز تو به تو فرمان می دهد که (از ما بخواهی) آن چه را که پدرانمان می پرستیدند رها کنیم و در اموالمان چنان که می خواهیم تصرف نکنیم؟».[8]
قطعا تلاش و تولید اقتصادی برای بهره برداری از نعمت های الهی اگر در چهارچوب قوانین الهی نباشد، هلاکت فرد و جامعه را سبب می شود. امام رضا (ع)‌ می فرمایند: هنگامی که مردمان به انجام دادن کارهای نهی شده بپردازند ‌و هر انسانی کاری را که شهوت و هوای آن را دارد انجام دهد و هیچ کس مراقبتی نداشته باشد، این وضع مایه فساد و تباهی همه آفریدگان است».[9] لذا آن حضرت می فرمایند: «هر مومنی مسلمان است ولی هر مسلمانی مومن نیست. دزد هنگام دزدی مومن نیست».[10]
در پایان به چند نکته مهم در در تولید ثروت و کار در کلام امام رضا (ع) اشاره می کنیم که می فرمایند: 1- در وقت عبادت و نماز، ترک کار و و تجارت (تَرَكُوا تِجَارَتَهُمْ وَ قَامُوا إِلَى صَلاَتِهِمْ) 2- پاداش نماز در عین داشتن کار، بیشتر از نماز بدون کار (اعظم اجراً ممن لا یتجر فَیصلی) 3- رعایت اخلاق نیکو در کار و تولید ثروت ( واستعمل فی تجارتک مکارم الاخلاق) 4- در نظر گرفتن دین و دنیا با هم در تولید و کسب و کار (وَاَلْأَفْعَالَ اَلْجَمِيلَةَ لِلدِّينِ وَ اَلدُّنْيَا) این توصیه ها از سوی امام رضا (ع) پایه های اصلی در کسب و کار و تولید در فعالیت اقتصادی را تبیین و ترسیم می نماید که وسیله ای است برای اطاعت خداوند و تشکیل زندگی همراه بندگی.



منبع: اقتصاد رضوی، محسن نصری



پی نوشت ها:
[1]. الْعِبَادَةُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ : تِسْعَةٌ مِنْهَا فِي طَلَبِ الْحَلالِ، جامع الاخبار،‌ ص ۱۳۹.
[2] . طَلَبُ الحَلالِ فَرِیضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ، جامع الاخبار، ‌ص139.
[3] . طُوبَى لِمَنِ اِكْتَسَبَ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ مَالاً مِنْ غَيْرِ مَعْصِيَةٍ، تحف العقول، ص۳۰.
[4]. إذا کانَ الرَّجُلُ مُعسِرا، فَیَعمَلُ بِقَدرِ ما یَقوتُ بِهِ نَفسَهُ وأهلَهُ ولایَطلُبُ حَراما، فَهُوَ کَالمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللّه، کافی، ج۵، ‌ص۸۸.
[5]. لَیسَ لِلاِنسان بُدَ مِن مَعاشهم فَلا تدع الطَلَب، وسایل الشیعه،‌ ج۱۸، ‌ص۳۶.
[6]. جَعَلَ الخُبز مُتعذراً لایَنال اِلا بِالحِیلَه وَ الحَرکَه، بحارالانوار،‌ ج۳،‌ ص۸۷.
[7]. کافی،‌ ج۵، ص۱۱۱.
[8]. هود، آیه ۹۸۷. قَالُوا يَا شُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ.
[9]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۹۹.
[10] . كُلُّ مُؤْمِنٍ مُسْلِمٌ وَ لَيْسَ كُلُّ مُسْلِمٍ مؤمن مُؤْمِناً وَ لاَ يَسْرِقُ اَلسَّارِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ، تحف العقول، ص۴۲۱.


مطالب مرتبط