در رواق امام خمینی(ره) پشت به قبله و رو به شمال که باشیم، از یکی از درهای چوبی روبرو وارد حیاط نقلی کوچکی می‌شویم و آنجاست که سر در صحن آزادی خودنمایی می‌کند.

چشمه کرم و مهربانی (صحن آزادی)
۲۳ دی ۱۳۹۶ 26 6.6 KB 2 0

چشمه کرم و مهربانی (صحن آزادی)

5a59bc3349e7a.JPG

5a59bc654d282.jpg

در رواق امام خمینی(ره) پشت به قبله و رو به شمال که باشیم، از یکی از درهای چوبی روبرو وارد حیاط نقلی کوچکی می‌شویم و آنجاست که سر در صحن آزادی خودنمایی می‌کند. اولین چیزی که جلب توجه می‌کند حوض مستطیل شکلی در بستری از جنس مرمر است که جلوه‌ای خاص به صحن داده‌است. در وسط صحن آزادی مانند صحن انقلاب سقاخانه‌ای (سال 1271 شمسی ) ساخته شده است. این حوض به هنگام عرض سلام وادای احترام زائران از درب شرقی، بین آنها و ایوان طلا حائل می شد، برای همین در اواخر حکومت قاجار تخریب شد و به جای آن، حوض آب بزرگی با باغچه هایی زیبا در اطرافش ساختند.
صحن آزادی که به روایت تاریخ، سنگ‌بنای آن درسال 1233ه.ق زمان فتحعلی‌شاه قاجار گذاشته شده‌است، با ابعاد 81×51 متر در شرق حرم مطهر و پایین پای مبارک و قرار دارد. تولیت وقت، حاج میرزاموسی‌خان رشتی مسئولیتش را به عهده گرفت. سبک معماری و شیوة بنای صحن آزادی، به بنای صحن انقلاب شباهت دارد و تقریباً به تقلید از آن ساخته‌شده‌است. پس از انقلاب اسلامی، ایوان‌‌ها و سردرهای بزرگ صحن آزادی مرمت شد. کاشی‌های رنگارنگ آن از دوران محمدشاه قاجار سالهاست که در دل دیوارهای اینجا جا خوش کرده اند و از آن دل نمی کنند. رواق‌‌های دارالضیافه، دارالسعاده و دارالسرور در غرب، بست شیخ حر عاملی در شمال و رواق امام خمینی (قدس سره) در جنوب صحن آزادی قرار دارند و از شرق به خیابان نواب صفوی راه دارد. این صحن به شیوۀ معماری اسلامی، حجیم‌سازی شده و چهار ایوان باشکوه و به‌قرینه یکدیگر دارد: ایوان غربی یا ایوان طلا، ایوان شمالی، ایوان جنوبی، ایوان شرقی.
ایوان غربی یا ایوان طلا(باب‌السعاده): این ایوان به ایوان ناصری نیز معروف است. ایوان طلا مانند آهن‌‌ربایی زائران را به سوی خود فرا می‌خواند و خورشیدوار مامن دلهای بی قرار و ناآرامی آنها می‌شود. نشانی این جا را در شعرها و زمزمه‌‌های عاشقان حضرتش می توان پیدا کرد. این ایوان به رواق دارالسعاده راه دارد و ابعادی به طول 15 متر، عرض 7متر و ارتفاع 20متر دارد. عضدالملک قزوینی، متولی آستانه، در سال 1282 هـ.ق در زمان ناصرالدین شاه قاجار این ایوان را طلاکاری کرد. در کتیبه طلای ایوان 28 بیت از قصیده منشآت سرخوش به خط نستعلیق برجسته، دور ایوان نوشته‌اند. مرمت و طلاکاری ایوان و نام متصدیان و ماده تاریخ آن (1278 هـ.ق) نیز ذکر شده است .
ایوان شمالی(باب الحکمه): این ایوان را در ضلع شمالی صحن آزادی و در کنار رواق دار‌الحکمه می توان دید. حاشیه سر در داخلی ایوان، سوره مبارکه «انا ارسلنا نوحاً الی قومه» درکتیبه‌ای به خط ثلث و رنگ سفید نقش بسته است. در تاریخ کتیبه چنین دیده می‌شود: «کتبه رجبعلی خادم 1295». کتیبه پیشانی ایوان، گویای تزیین ایوان در دوران سلطنت ناصر الدین شاه و تولیت میرزاسعیدخان، به خط احمدبن‌مشهدی در تاریخ 1295 هـ.ق است. سر در خارجی ایوان شمالی نیز دارای تزیینات و کتیبه است. سوره مبارکه فجر در این سر در، به خط محمد حسن رضوان در تاریخ 1378 نگاشته شده است.
ایوان جنوبی به قرینه ایوان‌‌های دیگر ساخته شده که چهار صفه کوچک دارد و بالای هر صفه غرفه‌ای دارد. دیواره ایوان تا زیر سقف مقرنس با کاشی‌‌های نفیس و رنگارنگ آراسته شده و سوره‌‌های چهارگانه در زیر غرفه‌‌های درون ایوان، به خط محمد حسین شهید مشهدی در تاریخ 1277 هـ.ق نوشته شده‌است. دو حدیث از کتاب از حضرت‌امام رضا(ع) برگرفته از کتاب عیون اخبارالرضا در بالای غرفه‌‌ها به چشم می‌خورد. در بالای این کتیبه به خط نستعلیق نوشته‌شده است:
"به‌شکرانه پیروزی انقلاب اسلامی ملت ایران به رهبری امام‌خمینی و به امید سعادت در سایه دولت انقلابی جمهوری اسلامی ایران، 1399 هـ.ق"
باب‌السلام نام ایوان شرقی ایوان شرقی صحن آزادی است که در وسط ضلع شرقی، به قرینه ایوان طلا قرار دارد. ایوان شرقی با دو دالان در دو طرف آن، یکی از راه‌‌های کلیدی ورود به صحن است. ازاره ایوان را با سنگ مرغوب خلج پوشانده‌اند و کاشی‌کاری را برای تزیین و دیوار ایوان از بالای ازاره تا زیر سقف مقرنس، انتخاب کرده‌اند. سقف مقرنس آن نیز به صورت نقاشی و رنگ آمیزی کاشی‌نما است که با خطوط و نقوش زیبا تزیین شده‌است. داخل ایوان محمد حسین شهید مشهدی در سال 1271 هـ.ق حدیثی از امام کاظم (ع) به نقل از تهذیب شیخ طوسی، درباره فضیلت زیارت بارگاه حضرت امام رضا (علیه السلام) نگاشته است. سوره‌‌های «نصر و قدر» در اطراف سر در داخل ایوان، به زیبایی نوشته شده‌اند. در پایان آن نیز هم نام استاد محمد کاشی‌پز و خطاط آن، محمد حسین شهید مشهدی، آمده است. سردر و نمای بیرونی ایوان، در خارج از صحن نیز دارای تزیینات و کتیبه‌‌هایی است. علاوه بر این، تعداد 22 اسم از اسماءالله زینت‌بخش مقرنس ایوان است. در کتیبه بالای در ورودی صحن چنین آمده است:
"بسمه تعالی در هنگامه رهایی ملت مسلمان ایران از قید بندگی به رهبری قاطع امام خمینی، این صحن مطهر به صحن آزادی نامگذاری شد. 27 جمادی الثانی 1399 هـ.ق"
ساعت صحن آزادی
سالیان سال است که زائران با نگاه کردن به ساعت بزرگ صحن آزادی و صدای نقاره ها، چشم می‌کشند تا تحویل سال نو را جشن بگیرند. در بالای ایوان جنوبی ساعت بزرگ و قدیمی که به عنوان اولین و قدیمی‌ترین ساعت آستانه مقدسه شناخته شده است قد برافراشته و مشرف به رواق امام خمینی (قدس سره) است. در زمان ناصرالدین شاه قاجار، امین‌الملک، صدراعظم‌ایران این ساعت را تقدیم آستانه کرد. تاریخ موجود در پیاله زنگ ساعت، سال 1893 م را نشان می‌دهد که مربوط به بیش از 110 سال قبل است که در منچستر انگلستان ساخته شده است. این ساعت، ابتدا در برج بالای ایوان غربی صحن انقلاب (صحن کهنه) قرار داشت و حدود 45 سال قبل، از آن‌جا به بالای ایوان جنوبی صحن آزادی (صحن نو) منتقل کردند. ظاهراً به‌دلیل سنگینی ساعت، پایه‌‌های سر در ایوان صحن انقلاب نشست می‌کند و پس از ترمیم و استحکام شکست آن، ساختمانی از بتون در بالای ایوان ساخته و با کاشی معرق تزیین شد. سپس ساعت کنونی را که مرحوم عبدالحسین معاون از هامبورگ آلمان خریداری کرده بود، به‌جای آن نصب کردند.


مطالب مرتبط